4.1 การวัด ประเมิน ผลการเรียนรู้[Measurement and Evaluation of Learning Outcomes]

​

4.1.1 การวัดผลการเรียนรู้[Measurement of Learning Outcomes]

สมรรถนะ

(1) วิเคราะห์ เชื่อมโยง แยก องค์ประกอบ, ตัวชี้วัด, การวัดผล, การประเมินผ และเกณฑ์ของการวัดผลส้มฤทธิ์การเรียนรู้,  

(2) พัฒนาแบบวัดผลการจัดการเรียนรู้ครอบคลุมสมรรถนะตามผลลัพธ์การเรียนรู้ที่คาดหวัง(L0),

(3) การพัฒนาแบบวัด ตัวชี้วัดประเภทต่างๆ และ

(4) การตรวจสอบคุณภาพเครื่องมือ และควบคุมคุณภาพความตรงของการวัด​

Competencies

(1) Analyze, connect, and break down components, indicators, measurement, evaluation, and criteria for measuring learning achievement;

(2) Develop learning measurement tools that cover competencies according to expected learning outcomes (LOs);

(3) Development of measurement tools and various types of indicators; and

(4) Quality verification of instruments and quality control of measurement validity.

​

สาระสำคัญ เรื่อง การวัดผลการเรียนรู้

​1. ความหมายของการวัดและการประเมินผล
•    การวัดผล (Measurement): คือกระบวนการกำหนดตัวเลขหรือสัญลักษณ์ให้กับคุณลักษณะของสิ่งที่ต้องการวัดตามกฎเกณฑ์ที่กำหนดไว้ เช่น การให้คะแนนจากข้อสอบ เป็น 1-0  การนับความถี่พฤติกรรม  การให้คะแนนความสมบูรณ์ของคำตอบข้อหนึ่ง ๆ เป็น 3  2  1 ตามระดับความชัดเจนของคำตอบ   การวัดเป็นเป็นขั้นตอนแรกที่จำเป็นก่อนการประเมินผลเสมอ
•    การประเมินผล (Evaluation): คือการนำข้อมูลจากการวัดมาตัดสินคุณค่าตามเกณฑ์ที่วางไว้ เช่น การบอกว่าได้ 28 คะแนน จากเต็ม 40 คือ "ผ่าน" เพราะเกณฑ์คือ 70%  E=M+J  การประเมิน(E) = การวัดหรือเก็บรวบรวมข้อมูล(M-Measurement) + J(Judgement) ตามเกณฑ์ที่กำหนด   การประเมินจะออกมาเป็น เก่ง ปานกลาง อ่อน      ดี-เลว  เป็นเลิศขต้องปรับปรุง

2. การวัดผลลัพธ์การเรียนรู้ 3 ด้าน การวัดผลที่มีประสิทธิภาพต้องครอบคลุมผลลัพธ์การเรียนรู้ที่คาดหวังทั้ง 3 ด้านหลัก ดังนี้:
•    ด้านความรู้ ความคิด (Cognitive Domain): วัดความรู้ ความเข้าใจ การวิเคราะห์ การประเมินค่า และการสร้างสรรค์
•    ด้านจิตพิสัย (Affective Domain): วัดเจตคติ ค่านิยม ความสนใจ และคุณลักษณะที่พึงประสงค์
•    ด้านทักษะพิสัย (Psychomotor Domain): วัดทักษะการปฏิบัติ กระบวนการทำงาน และคุณภาพของผลงาน

3. องค์ประกอบของการวัด ในการวัด จะต้องมีเป้าหมายที่จะวัด+ รายการตัวชี้วัด เช่นข้อคำถาม หรือรายการคำถามในแบบวัดทักษะพิสัยหรือจิตพิสัย + เช่น 1-0   3-2-1     หรือ 5-4-3-2-1

4. เครื่องมือที่ใช้ในการวัดผล เครื่องมือที่เลือกใช้ต้องสอดคล้องกับผลลัพธ์การเรียนรู้แต่ละด้าน:
•    ด้านความรู้: มักจะใช้แบบทดสอบ (Test) ทั้งแบบปรนัย อัตนัย หรือแบบเติมคำ
•    ด้านจิตพิสัย: มักจะใช้แบบวัดเจตคติ หรือแบบสังเกตพฤติกรรมในชั้นเรียน
•    ด้านทักษะพิสัย: มักจะใช้แบบประเมินกระบวนการทำงานหรือแบบประเมินชิ้นงาน ซึ่งในทางปฏิบัติมักเรียกว่า "แบบประเมิน" ทั้งๆ ที่แท้จริงแล้ว มันคือ แบบวัดที่พยายามตีค่าทักษะออกมาเป็นระดับตัวเลข แต่เราเรียกแบบประเมิน เป็นเพราะต้องอาศัยการประมาณค่า (Estimation) จากผู้สังเกต

5. การตรวจสอบคุณภาพของเครื่องมือวัด
   5.1 การตรวจสอบคุณภาพของเครื่องมือทั้งฉบับ หลังจากสร้างเครื่องมือแล้ว ต้องพิจารณาคุณภาพใน 2 มิติสำคัญควบคู่กันเสมอ:
•    ความตรง (Validity): คือความสามารถของเครื่องมือในการวัดสิ่งที่ต้องการวัดได้อย่างแม่นตรง เป็นคุณสมบัติที่สำคัญที่สุด แต่พิสูจน์ได้ยากที่สุด
•    ความเที่ยง (Reliability): คือความสม่ำเสมอและความคงที่ของคะแนนจากการวัดในสถานการณ์ต่าง ๆ หรือการวัดซ้ำ 2-3 ครั้ง  ความเที่ยงจะทำให้ผู้วัด มีความมั่นใจในข้อสรุป
   5.2 การวิเคราะห์คุณภาพรายข้อ
นอกจากคุณภาพในภาพรวมแล้ว นักวัดผลควรวิเคราะห์คุณภาพของข้อคำถามแต่ละข้อด้วย:
•    ค่าความยากง่าย (p): เพื่อดูว่าข้อสอบยากหรือง่ายเกินไปหรือไม่
•    ค่าอำนาจจำแนก (r): เพื่อดูความสามารถของข้อสอบในการแยกแยะระหว่างผู้ที่มีความรู้สูงและต่ำ
•    ความสอดคล้องรายข้อ: ดูความสัมพันธ์ระหว่างคะแนนรายข้อกับคะแนนรวม

​

​​​​​​​​--------------------------------------

​

4.1.2 การประเมินผลการเรียนรู้[Evaluation of Learning Outcomes]

สมรรถนะ

(1)วิเคราะห์และนำวิธีประเมินผลแบบอิงกลุ่ม, อิงเกณฑ์, การประเมินพัฒนาการ ไปใช้ ซ่อม/เสริม(แก้ปัญหา),พัฒนาสู่ความเป็นเลิศ และ

(2) ประเมินด้วยข้อมูลจากหลายแหล่ง (Multisource assessment) ประเมินตามสภาพจริง(Authentic assessment)​​

Competency​

(1) Analyze and apply group-referenced evaluation, criterion-referenced evaluation, and developmental assessment methods for remedial/enrichment purposes (problem-solving), and for developing learners toward excellence.
(2) Assess using multiple sources (multisource assessment) and authentic assessment.

​

สาระสำคัญ เรื่อง การประเมินผลการเรียนรู้[Assessment/Evaluation of Learning Outcomes]
ความหมายของการประเมิน ...การประเมินคือการตัดสินคุณค่า ของเป้าหมายใด ๆ(Object ของการประเมิน หรือเป้าหมายของการประเมิน) เช่น

•  ประเมินผลการเรียนรู้ที่เกิดขึ้นในตัวผู้เรียน (อธิบายแบบเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ เป้า คือ  "ผลการเรียน")  

• ประเมินผลการจัดการเรียนการสอน(พิจารณาทั้งผลการเรียนที่เกิดขึ้นในตัวเด็ก ซึ่งจะเป็นตัวสะท้อนผลการสอนของครูด้วย) การที่ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนต่ำ แสดงว่า การสอนยังไม่ประสบความสำเร็จ( เป้า คือ กิจกรรมการเรียนการสอน)

• ประเมินผลการดำเนินงานโครงการ(เป้าของการประเมินคือโครงการ)

• ประเมินผลการปฏิบัติงานของครู( เป้าของการประเมินคือ  ผลงานของครู รายบุคคล และภาพรวม)

• ประเมินคุณภาพของสื่อใด ๆ( เป้า คือ สื่อ ตัวนวัตกรรม)

• ประเมินประสิทธิผลของระบบงาน หรือระบบบริหารจัดการ(เป้า คือ ระบบงาน)

• ประเมินผลการดำเนินงานตามนโยบาย(เป้า คือ นโยบาย)

• ประเมินผลการดำเนินงานของรัฐบาล( เป้า คือ ผลการดำเนินงานของรัฐบาล)

​

ลักษณะของการประเมินหรือองค์ประกอบของการประเมิน:   1) มีเป้าหมายของการประเมิน  2) มีตัวชี้วัดคุณภาพ และเครื่องมือวัด  3) มีการวัด หรือเก็บรวบรวมข้อมูล   4) มีเกณฑ์การตัดสิน  5) มีคำคุณศัพท์ที่แสดงระดับคุณภาพได้ เช่น ดี-เลว      อ้วน-ผอม   เพียงพอ-ไม่เพียงพอ  มีความพร้อม- ไม่พร้อม  มีความเหมาะสม-ไม่เหมาะสม 6) มีการตัดสินผล เทียบกับเกณฑ์ที่กำหนด ที่สะท้อนถึงระดับคุณภาพที่แตกต่างกัน(ที่กำหนดไว้ล่วงหน้า)ฯลฯ

​

การประเมินผลการเรียนรู้   >>> การตัดสินผลการเรียนรู้รายบุคคล   และผลการเรียนรู้โดยรวม  โดยผลการเรียนรู้ในที่นี้ อาจหมายถึงผลที่เกิดขึ้นในตัวผู้เรียนทั้งในด้านความรู้-ความคิด      ด้านจิตพิสัยหรือคุณลักษณะอันพึงประสงค์  และด้านทักษะพิสัยหรือทักษะปฏิบัติ
 

​​​​​​-----------------------------------

​

4.1.3 การประยุกต์ผลการประเมินไปใช้ในการพัฒนาการ เรียนการสอน

  Application of evaluation results to improve teaching and learning

สมรรถนะ

(1) นำผลการประเมินไปใช้ในการพัฒนาการจัดการเรียนรู้ได้เหมาะสมตามบริบท,

(2) ประเมินประสิทธิผลที่เกิดขึ้นจากการนำผลประเมินไปไปพัฒนาวิธีสอน แก้ปัญหา (ซ่อม/เสริม พัฒนาผู้เรียนสู่ความเป็นเลิศ)​

Competencies​

(1) Use assessment results to enhance learning management appropriately according to the context,

(2) Evaluate the effectiveness arising from applying assessment results to develop teaching methods, solve problems (remediation/enrichment, and develop learners toward excellence.

​

สาระสำคัญ เรื่อง การประยุกต์ผลการประเมินไปใช้ในการพัฒนา

การเรียนการสอนฯ

“การประเมินผลการเรียนรู้หรือประเมินตามผลลัพธ์การเรียนรู้ที่คาดหวัง  ผลที่ได้ คือ การตัดสินการบรรลุความสำเร็จโดยรวม และรายด้าน ทั้งด้านความรู้-ความคิด  ด้านจิตพิสัย และทักษะพิสัย ตามจุดเน้นของรายวิชา”

​

​

1. การประเมินระหว่างเรียน (Formative Evaluation)
การประเมินส่วนนี้เปรียบเสมือน "เครื่องมือนำทาง" ในขณะที่การเรียนการสอนยังดำเนินอยู่ ผลที่ได้มักนำไปใช้ในลักษณะดังนี้:
•    สำหรับผู้สอน (Instructional Adjustment): ใช้สะท้อนว่าวิธีการสอนที่ใช้อยู่มีประสิทธิภาพเพียงใด หากนักเรียนส่วนใหญ่ไม่ผ่านเกณฑ์ในจุดใดจุดหนึ่ง ครูจะได้ปรับกลวิธี เปลี่ยนกิจกรรม หรืออธิบายซ้ำในรูปแบบใหม่ได้ทันท่วงที
•    สำหรับผู้เรียน (Feedback for Growth): ช่วยให้นักเรียนทราบ "จุดแข็ง" และ "จุดที่ต้องพัฒนา" ของตนเองก่อนจะถึงการสอบตัดสินผล ทำให้นักเรียนมีโอกาสปรับปรุงพฤติกรรมหรือวิธีการเรียนรู้
•    การซ่อมเสริม (Remediation): ใช้คัดกรองนักเรียนที่เรียนไม่ทันเพื่อน เพื่อจัดกิจกรรมสอนเสริมหรือให้ความช่วยเหลือเป็นรายบุคคล (Individualized Support)
•    การวางแผนระยะสั้น: ช่วยในการออกแบบกิจกรรมในคาบเรียนถัดไปให้สอดคล้องกับพื้นฐานความเข้าใจที่แท้จริงของนักเรียนในขณะนั้น
________________________________________
2. การประเมินรวมสรุป (Summative Evaluation)
การประเมินส่วนนี้เปรียบเสมือน "เครื่องยืนยันความสำเร็จ" เมื่อสิ้นสุดกระบวนการเรียนรู้ ผลที่ได้ (เช่น เกรด หรือคะแนนปลายภาค) นำไปใช้ดังนี้:
•    การตัดสินผลการเรียน (Grading & Certification): ใช้ตัดสินว่าผู้เรียน "ผ่าน" หรือ "ไม่ผ่าน" รายวิชานั้นๆ และบรรลุผลลัพธ์การเรียนรู้ที่คาดหวัง (LOs) ในระดับใด เพื่อให้ผลการเรียนที่เป็นทางการ
•    การเลื่อนชั้นและศึกษาต่อ (Placement & Progression): ใช้เป็นหลักฐานประกอบการพิจารณาเลื่อนชั้นเรียน หรือใช้เป็นเกณฑ์ในการคัดเลือกเข้าศึกษาต่อในระดับที่สูงขึ้น
•    การตรวจสอบมาตรฐานรายวิชา (Accountability): ใช้ประเมินว่าหลักสูตรและการจัดการเรียนการสอนในภาพรวม ประสบความสำเร็จตามเป้าหมายที่วางไว้หรือไม่ เพื่อนำไปปรับปรุงหลักสูตรในรอบปีถัดไป
•    การรายงานผลต่อผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย: ใช้แจ้งให้ผู้ปกครอง หน่วยงานต้นสังกัด หรือสถานประกอบการ รับทราบถึงระดับสมรรถนะและความสามารถของผู้เรียน
________________________________________
สรุปความแตกต่างที่สำคัญ

ประเด็น          การประเมินระหว่างเรียน (Formative)          การประเมินรวมสรุป (Summative)
เป้าหมาย        เพื่อพัฒนา (Assess for Learning)              เพื่อตัดสิน (Assess of Learning)
ระยะเวลา        ทำบ่อยๆ ระหว่างเทอม                               ทำเมื่อจบหน่วยหรือจบเทอม
การนำไปใช้    แก้ไขข้อผิดพลาดทันที ปรับการสอน          ออกใบประกาศ ให้เกรด สรุปคุณภาพ